เห็ดหูหนู, สารพันเห็ด

เรื่อง การเพาะเห็ดหูหนูในท่อนไม้

NULL

อกสารประกอบการอบรมวิชาชีพสำหรับประชาชน
เรื่อง การเพาะเห็ดหูหนูในท่อนไม

โดย นายสุเทพ ญาดี มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน

เห็ดหูหนูเป็นเห็ดชนิดหนึ่งในหลายชนิด ที่นิยมบริโภค และยังถือว่าเป็นยารักษาโรคอีกด้วย ดอกเห็ดมีลักษณะเป็นแผ่นวุ้น คล้ายหูของหนู ไม่มีกลีบดอก มีก้านสั้นมากหรือไม่มี เริ่มแรกการเพาะเห็ดหูหนู กระทำโดยเอาไม้ที่เห็ดหูหนูชอบขึ้น เช่น ไม้แค ไม้ขนุน ไม้ฝรั่ง ไม้มะม่วง ตัดเป็นท่อน ๆ มากองสุมรวมกัน จนไม้ผุ แล้วหาท่อนไม้ที่มีเห็ดหูหนูเกิดขึ้นตามธรรมชาติ มากองสุมรวม เมื่อเข้าฤดูฝนเห็ดหูหนูก็จะเกิดขึ้นมา สามารถเก็บผลผลิตได้ ต่อมาในปัจจุบันมีการพัฒนาทางวิชาการสามารถแยกเชื้อเห็ดหูหนูได้ และมีการขยายเชื้อให้เหมาะสม สามารถเจาะใส่ลงไปในเนื้อไม้ ทำให้ได้ผลผลิตที่แน่นอนตรงตามความต้องการของผู้ผลิต

fiogf49gjkf0d

          อุปกรณ์ที่ใช้ในการเพาะเห็ดหูหนูในท่อนไม้ เป็นวิธีการที่ทำได้ง่าย ๆ คุ้มต่อการลงทุน ต้องมีวัสดุอุปกรณ์ที่เหมาะสม ดังนี้
1. ไม้ที่ใช้เพาะเห็ด
2. สถานที่ หรือโรงเรือน
3. อุปกรณ์ที่อำนวยความสะดวกในการเพาะ

ไม้ที่ใช้เพาะเห็ดหูหนู

          ไม้ที่ใช้ควรเป็นไม้เนื้ออ่อน อาจจะเป็นไม้เนื้อแข็งก็ได้ แต่ไม้เนื้ออ่อนจะให้ผลผลิตมากและเร็ว แต่ไม้เนื้อแข็งสามารถเก็บผลผลิตได้นานกว่า ส่วนไม้ที่นิยมใช้กันมากคือ ไม้แค ไม้ทองหลาง ไม้มะม่วง ไม้นนทรีย์ ไม้ขนุน ไม้ทองกวาว ไม้ยางพารา ไม้ก้ามปู ฯลฯ

สถานที่

           โรงเรือนที่ใช้มีหลังคาทำด้วยจากหรือแฝก สูง 3-3.50 เมตร จั่วลาด 30 องศา ถ่ายเทอากาศได้ดี ระบายน้ำได้ดี พื้นควรปูด้วยทราย หรือหิน เกล็ดเล็ก ๆ ด้านข้างทำด้วยพลาสติกสานปล่อยลอยชาย จะทำให้สะดวกต่อการควบคุมอุณหภูมิ ความชื้น การระบายอากาศ

อุปกรณ์ที่ใช้อำนวยความสะดวกในการเพาะเห็ด

          เครื่องเจาะที่นิยมกันคือ ค้อน สำหรับเจาะไม้ ตรงปลายฆ้อนจะมีลักษณะคล้ายเหล็กเจาะประเก็น มีเส้นผ่าศูนย์กลาง 1-1.2 เซนติเมตร (4-5 หุน) หรือจะใช้เหล็กเจาะประเก็นธรรมดาก็ได้ โดยใช้ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 1 เซนติเมตร (4 หุน) โดยใช้ค้อนธรรมดาเป็นตัวตอก และเป็นขนาดที่มีฝาปิดรู เป็นพลาสติก ซึ่งมีจำหน่าย สะดวกในการปฏิบัติงาน

ขั้นตอนและวิธีการเพาะเห็ดหูหนูในท่อนไม้

          สำหรับขั้นตอนนี้แบ่งแยกออกเป็น
1. สายพันธุ์ของเชื้อเห็ดหูหนูบริสุทธิ์
2. การคัดเลือกท่อนไม้และชนิดของไม้
3. การเจาะรู สำหรับใส่เชื้อเห็ด
4. การใส่เชื้อ และอุดรูท่อนไม้
5. การพักบ่มท่อนไม้เพื่อให้เชื้อเจริญ
6. การเร่งท่อนไม้เพื่อให้เห็ดหูหนูออกดอก
7. การเก็บเกี่ยว และดูแลรักษาให้เกิดดอกในรุ่นต่อไป

          1. สายพันธุ์ของเชื้อเห็ดหูหนูบริสุทธิ์ ซึ่งได้มาจากการแยกเชื้อจากเนื้อเยื่อตามเทคนิค เลี้ยงในอาหารวุ้น จนได้เส้นใยเห็ด นำมาเลี้ยงต่อในเมล็ดข้าวฟ่างในขวดแบนที่ผ่านการฆ่าเชื้อแล้วจนได้เส้นใยก็สามารถนำมาใช้ได้ หรือจะใช้เลี้ยงในขี้เลื่อยก็ใช้ได้ดีเช่นเดียวกัน (แต่ต้องระวังอย่าใส่อาหารเสริม เช่น ดีเกลือ)

          2. การคัดเลือกท่อนไม้และชนิดของไม้ ไม้ถ้าอายุน้อย จะให้ผลผลิตเร็ว และหมดเร็ว ถ้าไม้แก่เชื้อเห็ดจะเจริญได้ช้า และออกดอกช้า เก็บผลผลิตได้ อายุของไม้ควรอยู่ที่ 3-5 ป ท่อนขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 5 เซนติเมตรขึ้นไป เมื่อตัดไม้เป็นท่อนแล้วจะสังเกตเห็ดแก่นไม้ ถ้าท่อนไม้ที่มีคุณภาพที่ดีต้องมีแก่นไม้น้อย มีความหนาของเปลือกไม้มาก ความยาวของท่อนไม้ขนาดที่เหมาะสมคือ 1 เมตร ถ้าเป็นไม้ที่มียาง ควรปล่อยให้ยางไหลออกให้หมดเสียก่อน โดยทิ้งไว้ประมาณ 7-10 วัน

          3. การเจาะรูสำหรับใส่เชื้อเห็ด เมื่อเลือกท่อนไม้ได้ความต้องการแล้วก็นำมาเจาะรูด้วยเครื่องมือสำหรับเจาะดังที่กล่าวมาแล้ว รูแรกให้เจาะห่างจากหัวท่อนไม้ประมาณ 3-4 เซนติเมตร จนสุดท่อนและเจาะแถวใหม่ให้สลับกันไป โดยเลือกระยะห่างเท่าเดิม โดยใช้ตำแหน่งตรงกลางของแถวแรกเป็นสลับฟันปลา โดยให้ลึก ประมาณ 1.5-2 เซนติเมตร

          4. การใส่เชื้อเห็ดและอุดรูท่อนไม้ เชื้อที่นิยมใช้กันเป็นเชื้อที่เจริญในขี้เลื่อย หรือเมล็ดข้าวฟ่าง โดยนำเชื้อออกจากขวดมาคลุกกันให้ทั่ว แล้วนำไปใส่ในรูที่เจาะกดเบา ๆ พอแน่น แล้วนำจุกพลาสติกสำหรับเพาะเห็ดหูหนูอุดแล้วใช้ค้อนตอกย้ำเบา ๆ อาจจะใช้ส่วนของไม้ที่เหล็กเจาะออกมาใช้อุดก็ได้ เพราะมีขนาดเท่ารูที่เจาะออกมาพอดี แต่จะมีปัญหาการหลุดออกมาจากการแห้งของไม้

          5. การพักบ่มท่อนไม้เพื่อให้เชื้อเจริญ การพักบ่มเพื่อให้เชื้อเห็ดเจริญในท่อนไม้ ต้องอาศัยความชำนาญ และประสบการณ์พอสมควร เพราะเราไม่สามารถเห็นการเจริญของเชื้อเหมือนกับเพาะในถุงพลาสติก โดยเชื้อเห็ดจะเจริญไปทั่วเปลือกไม้ ต้องใช้เวลา 30-40 วัน ควรวางท่อนไม้แบบวางหมอนรถไฟซ้อนสูงกันประมาณ 1 เมตร แต่ละท่อนให้ห่างกัน 8-10 เซนติเมตร ในโรงเรียนถ้ามีอากาศหนาวเย็นให้คลุมด้วยพลาสติกบางใส เมื่อครบ 15-20 วัน ควรกลับกอง โดยเอาท่อนบนลงล่างสลับกันแล้วบ่มต่อจนครบเวลา

          6. การเร่งท่อนไม้เพื่อให้เห็ดหูหนูออกดอก กระทำได้หลายวิธี บางครั้งถ้าเป็นฤดูฝนอากาศมีความชื้นมาก สามารถรดน้ำแล้วนำไปวางในโรงได้เลย ถ้าอากาศแห้งทำได้โดยนำท่อนไม้ไปแช่น้ำ ไว้ประมาณ 12-24 ชั่วโมง แล้วนำมาเรียงในโรงเปิดดอกได้เช่นเดียวกัน วิธีการวางท่อนไม้ในโรงเปิดดอกให้คำนึงถึงความสะดวกในการทำงานและการดูแล โดยทั่วไปจะนิยมวิธีวางไม้แบบเผาข้าวหลาม สามารถดูแลเก็บเกี่ยวผลผลิตได้ง่าย เพียงแต่มีคานไม้แล้ววางท่อนไม้สลับกันไป 2 ด้าน ห่างกันประมาณ 10-15 เซนติเมตร เมื่อนำเข้าโรงเปิดดอกแล้ว ต้องรดน้ำเช้า-เย็น เพาะเห็ดหูหนูต้องการความชื้นสูง จึงควรรักษาความชื้นในพื้นให้สูงไว้ ควรใช้หัวฉีดพ่นฝอยเพาะจะได้ลดแรงกระทบของน้ำอาจจะเป็นอันตรายต่อดอกเห็ดในเมื่อมีดอกเห็ดเจริญบนท่อนไม้แล้ว ห้ามเคลื่อนย้ายท่อนไม้จะให้มีลมพัดโกรกแรง และอย่าให้ถูกแสงมาก ดอกเห็ดจะกร้านดอกหนา เมื่อดอกเห็ดเจริญออกมาแล้วประมาณ 5-10 วัน ก็เก็บดอกได้

          7. การเก็บเกี่ยวและดูแลรักษาให้เกิดดอกในรุ่นต่อไป เนื่องจากการเพาะเห็ดหูหนูบนท่อนไม้ระยะเวลาในการเก็บเกี่ยวดอกเห็ดนานถึง 8-10 เดือน หรือจนท่อนไม้ผุพังไปเลย ผู้ประกอบการจึงต้องใช้เวลาในการดูแลรักษาอย่างมาก ดอกเห็ดหูหนูจะเก็บได้ ต้องมีขนาดของดอก และขอบของดอกเห็ดจะบาง และเริ่มเป็นลอนให้ถึงออกจากท่อนไม้ อาจจะมีดอกหลายขนาดปนกันอยู่ในกลุ่มเดียวกัน ให้เก็บทั้งหมดแล้วนำมาตัดแต่ง จะบริโภคสดหรือจะนำไปตากแห้งเป็นเห็ดแห้ง สามารถเก็บไว้ได้นาน ดอกเห็ดแต่ละรุ่นจะเก็บได้ห่างกันประมาณ 10 วัน ถ้ามีดอกเห็ดเล็ก ๆ หลงเหลืออยู่ให้เก็บออกให้หมด เพราะดอกเห็ดนี้ไม่สามารถโตได้อีก เป็นสาเหตุของการปนเปื้อนได้ เมื่อหมดรุ่นแล้วให้หยุดการรดน้ำ ทำความสะอาดโรงเรือน พักท่อนไม้ไว้ 5-7 วัน แล้วเริ่มรดน้ำใหม่ ก็จะได้ดอกเห็ดรุ่นใหม่เกิดขึ้น และทำเช่นเดียวกันจนท่อนไม้ผุพัง หรือไม่เกิดดอกเห็ด