สมุนไพรอื่นๆ, สมุนไพร

ยอ… ที่กินได้

NULL

เรื่อง : “รุจิรา สัมมะสุต

ที่ปรึกษาด้านโภชนาการ โรงพยาบาลเปาโลเมโมเรียล

                ใคร ๆ ก็ชอบคำว่า ยอ เป็นคำพูดที่แสดงความชื่นชมและมีคุณค่ามากถ้าผู้กล่าวออกมาด้วยความจริงใจ การสรรเสริญเยินยอ ทำให้ผู้ที่ได้รับกำลังใจในการทำงาน แต่ถ้าไม่จริงใจก็อาจทำให้ผู้ที่ได้รับเสียผู้เสียคนได้ โดยเฉพาะ การยกยอปอปั้น แต่ยอในที่นี้เป็นคำนาม หมายถึงพืชชนิดหนึ่ง ที่สามารถนำมาเป็นอาหารได้

                ต้นยอ เป็นไม้มงคลที่มีการแนะนำให้ปลูกไว้ในบ้าน ถือเป็นเคล็ดว่าให้มีคนยกย่องส่งเสริม ต้นยอเป็นพืชในเขตร้อน มีชื่อวิทยาศาสตร์ Marinda citrifolia Linn.”  คนส่วนมากจะนำเปลือกและรากมาทำสีย้อมผ้า ซึ่งจะให้สีเหลือง ส่วนคนไทยนำยอมาเป็นผักและทำเป็นอาหาร

fiogf49gjkf0d

                ส่วนของยอที่นำมาเป็นอาหารมีทั้งใบและผล ใบยอเป็นรูปไข่ ผิวใบหยักเป็นคลื่น สีเขียวเข้ม มีกลิ่นเฉพาะตัว และมีรสขมเล็กน้อย อาหารที่นำใบยอมาทำเป็นส่วนประกอบและรู้จักกันดีมีหลายชนิด แตกต่างกันไปตามภูมิภาค เช่น ภาคกลาง นำมาทำห่อหมกใบยอ โดยนำใบยอมารองที่กระทงของห่อหมก แกงอ่อมปลา แกงอ่อมหอยขม ในภาคใต้นำมาหั่นฝอยเป็นผักใส่ในข้าวยำ แกงเผ็ด ปลาใส่ขมิ้นและใบยอ เป็นต้น

                สำหรับลูกยอ เป็นผลไม้ที่มีกลิ่นเฉพาะตัวบางคนไม่สามารถยอมรับกลิ่นได้ แต่บางคนก็ชอบและนำลูกยอสุกมากินเป็นผลไม้ ในภาคอีสานนิยมนำลูกยอมาทำเป็นส้มตำลูกยอ เป็นอาหารพื้นเมืองที่ได้รับความนิยมกันมาก นอกจากนี้ มีการนำมาคั้นทำเป็นน้ำลูกยอขายเป็นอาหารเสริมที่มีราคาสูง และสร้างรายได้มากมาย

                ยอเป็นพืชที่มีคุณค่าทางอาหารสูง ใบยอเป็นแหล่งแคลเซียมชั้นดี ใบยอ 100 กรัม ให้แคลเซียมสูงถึง 469 กรัม หรือประมาณครึ่งหนึ่งของความต้องการของร่างกายในแต่ละวัน นอกจากนี้ยังมีวิตามินเอในรูปแบบของเบต้าแคโรทีน วิตามินบี 1 และบี 2 อีกด้วย

                ส่วนสรรพคุณทางยาพบว่า ใบยอทางยาพบว่า ใบยอสามารถนำมาใช้เป็นยาได้หลายชนิด คือ

                – ยากำจัดเหา โดยนำใบยอสดมาหั่นโขลกให้ละเอียด คั้นเอาแต่น้ำ นำมาสระผม 2-3 ครั้ง เหาจะหมดไป

                – ยากำจัดพยาธิ นำใบยอมาหั่นตากแดด บดเป็นผงแล้วละลายน้ำร้อนครั้งละ 2-3 ช้อนชา ดื่มเป็นประจำ ช่วยทำลายพยาธิได้

                – ยาระบาย นำลูกยออ่อนมาฝานเป็นแว่น ๆ คั่วด้วยไฟอ่อน ๆ จนเหลือง กรอบ นำมาชงกับน้ำร้อนดื่มแทนน้ำ เป็นยาแก้คลื่นไส้อาเจียน และระบายได้เป็นอย่างดี

                – ยาแก้ท้องอืด นำลูกยอมาโขลกกับเกลือแล้วผสมน้ำผึ้งปั้นเป็นลูกกลอนขนาดเท่าหัวแม่มือ กินมือละ 1-2 ลูก ช่วยขับลมและลดอาการท้องอืดได้

                หลายคนอาจจะยังไม่เคยกินใบยอและลูกยอ เมื่อทราบถึงประโยชน์ทั้งด้านคุณค่าทางอาหารและการใช้เป็นยาเช่นนี้ ก็น่าจะลองหามากิน หรือนำต้นยอมาปลูกไว้ในบริเวณบ้าน เพราะปลูกง่าย เพียง 1-2 ปีจะได้ต้นยอซึ่งให้ทั้งใบและผล สำหรับบริโภคและเป็นไม้ประดับให้ร่มเงาแก่บ้านอีกด้วย

ที่มา : วารสารเคหการเกษตร ปีที่ 31 ฉบับที่ 11 เดือนพฤศจิกายน 2550 หน้า 207-208.