เห็ดตีนแรด, สารพันเห็ด

การใช้จุลินทรีย์ป้องกันและกำจัดโรค แมลง ไร ศัตรูเห็ด (๓)

fiogf49gjkf0d

อาจารย์ดีพร้อม  ไชยวงศ์เกียรติ 

นายกสมาคมนักวิจัยและเพาะเห็ดแห่งประเทศไทย

ข้าราชการบำนาญภาควิชาจุลชีววิทยา
มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
      

สูตรการหมักเพื่อใช้ปริมาณมากๆ (เพิ่มเติม)

                  
การหมักขยายเชื้อด้วยน้ำมะพร้าวอ่อน (ขยายแบบจำนวนมากในคราวเดียว)
ใช้น้ำมะพร้าวอ่อน ๕๐ ลูก (ที่เพิ่งเฉาะออกจากลูกใหม่ๆ )
เฉาะเทน้ำใส่กะละมังหรือถังที่สะอาด ใส่เชื้อ ๕ ช้อนแกง กวนให้เชื้อกระจายทั่ว เป่าอากาศแบบตู้ปลา
(ใช้หัวทรายที่สะอาด ๒-๓ หัว เพื่อให้อากาศมากพอ) เป่าอากาศ ๒๔-๔๘ ชั่วโมง
ครบเวลานำไปผสมน้ำเปล่าอีก ๔๐-๕๐ ปิ๊บ 
(๘๐๐-๑
,๐๐๐ ลิตร) แล้วนำไปฉีด

fiogf49gjkf0d

                  
การหมักขยายสูตรนมกล่องครั้งละมาก ๆ : ใช้นมผง ๕๐ กล่อง
(เปิดเทออกจากกล่อง) เทใส่กะละมังหรืองถังสะอาด ใส่เชื้อบาซิลลัส ที่ต้องการหมัก ๕
ช้อนแกง กวนให้เชื้อกระจายทั่ว เป่าอากาศแบบตู้ปลา (ใช้หัวทรายที่สะอาด ๒-๓ หัว
เพื่อให้อากาศมากพอ) เป่าอากาศ ๒๔-๔๘ ชั่วโมง ครบเวลานำไปผสมน้ำเปล่าอีก ๔๐-๕๐
ปิ๊บ (๘๐๐-๑
,๐๐๐ ลิตร) แล้วนำไปฉีด

                  
การหมักขยายสูตรนมผงชงเลี้ยงเด็กครี้งละมาก ๆ : ใช้นมผง ๕๐ ช้อนแกง
ชงในน้ำร้อน ๕๐ แก้ว เทรวมในกะละมังหรือถังที่สะอาด ชงเสร็จทิ้งให้เย็นหรืออุ่นๆ
ใส่เชื้อ ๕ ช้อนแกง กวนให้เชื้อกระจายทั่ว เป่าอากาศแบบตู้ปลา (ใช้หัวทรายที่สะอาด
๒-๓ หัว เพื่อให้อากาศมากพอ) เป่าอากาศ ๒๔-๔๘ ชั่วโมง ครบเวลานำไปผสมน้ำเปล่าอีก
๔๐-๕๐ ปิ๊บ (๘๐๐
,๐๐๐
ลิตร) แล้วนำไปฉีด

                  
สูตรทั้งหมดนี้เกษตรกรสามารถเลือกสูตรใดก็ได้ตามความเหมาะสม
สามารถหมักขยายเชื้อพลายแก้ว หรือบีทีชีวภาพ หรือไมโตฟากัส โดยหมักแยกกัน
แล้วเวลาฉีดสามารถนำมารวมกันแล้วฉีดพร้มกันได้

            
      โดยปกติหมักสูตรนม
เมื่อหมักไปแล้ว นมบางส่วนจะเกาะตัวเป็นก้อน เมื่อหมักครบเวลาพยายามบี้ กวน
คนนมที่เป็นก้อนให้เละ เพื่อเวลาฉีดจะได้ไม่ติดหัวฉีด
และเป็นการกวนบี้เชื้อก่อนฉีดให้เชื้อกระจายตัว และกรองก่อนฉีดเพื่อป้องกันก้อนนมอุดตันหัวฉีด
แต่หากหมักด้วยสูตรน้ำมะพร้าวอ่อนจะไม่มีปัญหาเรื่องเกาะก้อน

                  
ในการหมักที่ใช้เครื่องเป่าอากาศ หากมีฟองบ้างก็ไม่เป็นไร
เพราะเชื้อส่วนใหญ่จะอยู่ในน้ำหมัก อาจหมักในถังสูงเพื่อป้องกันฟองล้น
แต่หากหมักในถัง เครื่องเป่าอากาศควรมีกำลังมากพอที่จะให้ฟองอากาศได้มาก และต้องเพิ่มจำนวนหัวทรายให้อากาศเชื้อที่เราหมักเป็นสิ่งมีชีวิตต้องฉีดในตอนเย็นจะดีที่สุด
ฉีดให้เปียก แต่อย่าให้แฉะน้ำขัง มิฉะนั้น จะทำให้เส้นใยหรือดอกเห็ดเน่าได้
ถ้าดอกตอนเย็นจะดีที่สุด ฉีดให้เปียก แต่อย่าให้แฉะน้ำขัง มิฉะนั้น
จะทำให้เส้นใยหรือดอกเห็ดเน่าได้ ถ้าดอกเห็ดเน่าแสดงว่า ฉีดแฉะไป
ส่วนมากมักฉีดก้อนเห็ดตอนเก็บดอกออกหมด

                   เชื้อ หากเราหมักจนครบเวลา ๔๘
ชั่วโมง (เชื้อหมักนี้เป็นลักษณะเชื้อสด) ต้องฉีดครั้งเดียวให้หมด
ไม่สามารถเก็บรอไว้ฉีดได้ เพราะหลังจากจาก ๔๘ ชั่วโมงไปแล้ว เชื้อจะลดจำนวนลงเรื่อย
ๆ ตามวงจรชีวิตของจุลินทรีย์ จึงควรวางแผนให้ดี

                  
บีทีชีวภาพเมื่อหมักจะมีกลิ่นดึงดูดให้หนอนมากิน หากหนอนกินเชื้อได้มาก
หนอนก็จะป่วย ตายเร็ว และตายมาก ดังนั้นเวลาฉีดจึงไม่ควรผสมพวกชีวภาพไล่หนอน
เพราะจะทำให้หนอนกินเชื้อได้น้อย ฉีดวันแรกหนอนยังไม่ตาย แต่หนอนจะเริ่มช้าลง
วันที่ ๒ หนอนหยุดทำลายพืช หนอนเล็กเริ่มตาย วันที่ ๓ หนอนตัวใหญ่เริ่มตาย วันที่
๔ หนอนตายหมด

                  
ในการฉีดควรเติมสารเปียกใบหรือสารจับใบ เพือ่ฉีดน้ำหมักเชื้อไปแล้ว
น้ำหมักเชื้อจะได้แผ่กระจายเปียกซึมทั่วถึงซอกมุมที่เราฉีด
เป้นการเพิ่มประสิทธิภาพให้กับเชื้ออีกทางหนึ่ง

                   หากโรคเชื้อรา หรือหนอน
หรือไรระบาดในเห็ดมาก หมักฉีด ๓
๕ วันครั้ง ปกติฉีด ๗
วันครั้ง จุดไหนหรือบริเวณไหนที่มีปัญหามาก ๆ ควรฉีดเน้นอย่างประณีต

                   เวลาในการหมักเชื้อที่เหมาะสมที่สุดประมาณ
๓๖ ชั่วโมง ตัวอย่างเช่น หมักเชื้อเช้าวันที่ ๑ หมักจนถึงช่วงเย็นวันที่ ๒
(ครบประมาณ ๓๖ ชั่วโมง) เราสามารถนำมาผสมน้ำฉีดได้ทันที ในเห็ดตอนเย็น
ไม่มีแสงแดดหรือแสงแดดอ่อนๆ ในพืชหากฉีดพ่นไปแล้ว ฝนตก หมักฉีดพ่นซ้ำ

                   ปัญหาปลวก
ปลวกทำลายและกัดกินถุงก้อนเชื้อเห็ด เราสามารถใช้จุลินทรีย์ ชื่อว่า เมธาไรเซียม
เพื่อกำจัดปลวกและทดแทนสารเคมี

                   ราเมธาไรเซียม
เป็นปรสิตของปลวก ในทางการค้าจะผลิตออกมาในรูปผงสปอร์
การใช้แกะดินที่ปลวกทำอุโมงค์หุ้มทางเดิน หากพบตัวปลวกไปมายิ่งดี
โรยผงเชื้อเมธาไรเซียมให้โดนตัวปลวกหรือไม่เจอปลวกให้โรยกระจายรอให้ปลวกเดินผ่านมาสัมผัสเชื้อ
ปลวกตัวแรกเปื้อน อีกตัวก็จะมาเลียทำความสะอาด เชื้อก็จะค่อยๆ
กระจายไปทั่วปลกวทุกตัวในจอมปลวก เชื้อจะงอกเส้นใยออกมากินปลวก จนปลวกค่อยๆ หมดไป
บางครั้งตัวตายก็จะถูกลากไปทิ้ง ตัวใหม่ก็เข้ามาทำงานแทน
จึงต้องใช้เวลาในการกำจัดปลวกทั้งรัง โดยอาจโรยซ้ำ ๆ หลายครั้ง ๕-๗ วันครั้ง สัก ๓

๔ ครั้ง

                   เมื่อปลวกรังเก่าถูกกำจัด
วงจรชีวิตปลวกรังใหม่จะเข้ามาแทนที่ โดยสังเกตได้จากแมลงเม่าที่บินกระจาย
นั่นคือตัวบ่งชี้ว่าจะมีรังปลวกรังใหม่เกิดขึ้น
จึงอาจมีการใช้เชื้อราเมธาไรเซียมหว่านโดยพื้นที่หรือบริเวณรอบๆ โรงเห็ดเป็นระยะๆ

 (ที่มา
: หนังสือ เห็ดไทย ๒๕๕๑
, สมาคมนักวิจัยและเพาะเห็ดแห่งประเทศไทย,
ISSN ๐๑๒๕-๘๓๑๑)

                  
นอกจากจะได้ความรู้ในเรื่องการหมักขยายเชื้อแบบจำนวนมาก
เรายังได้รับรู้เทคนิคการกำจัดปลวกแบบปลอดสารพิษเพิ่มเข้าไปด้วย
ช่วยให้ผู้ที่กำลังมีปัญหาในเรื่องปลวกทำลายสิ่งปลูกสร้างอาคารบ้านเรือง
สามารถที่จะนำไปประยุกต์ใช้แก้ไขได้อย่างสบายไร้สารพิษ
เพราะเชื้อเมธาไรเซียมนั้นเป็นจุลินทรีย์ที่เป็นอันตรายต่อปลวกเพียงอย่างเดียวเท่านั้น
ไม่เป็นอันตรายต่อมนุษย์ สัตว์เลี้ยง และสิ่งมีชีวิตอื่นๆ นอกจากปลวก
คาดว่าจะช่วยประหยัดค่าใช้จ่ายในการจ้างบริษัทกำจัดปลวกไปหลายพันหลายหมื่นบาทต่อปีเลยทีเดียว

คุณมนตรี 
บุญจรัส

ชมรมเกษตรปลอดสารพิษ www.thaigreenagro.com